
Tom Meschery – jak krewny Tołstoja został gwiazdą NBA
Nie obwiniaj się, jeżeli zupełnie nie kojarzysz powyższego nazwiska, bo Tom Meschery to w końcu postać z dość dawnych czasów NBA. Jego historia to jednak gotowy scenariusz na film. W dodatku, ten prawdziwy człowiek renesansu wśród zawodowych koszykarzy, był oficjalnie pierwszym obcokrajowcem, który wystąpił w All-Star Game. A było to już prawie 60 lat temu…
Po kolejnym dowodzie na to, że mecz Rising Stars powinien zostać ostatecznie zaorany, dyskusyjnych sobotnich konkursach i wreszcie w oczekiwaniu na niedzielny „spektakl” (nie wierzę, że zmiana formuły wiele zmieni), przyjrzyjmy się bliżej sylwetce człowieka, który dawno temu znalazł się w elicie NBA, choć urodził się bardzo daleko od Stanów Zjednoczonych.
Gdyby spytać pierwszego z brzegu fana, kiedy po raz pierwszy jakiś obcokrajowiec zagrał w Meczu Gwiazd, zapewne padłaby odpowiedź, że było to gdzieś we wczesnych latach 90. Tymczasem taka sytuacja miała miejsce już dużo, dużo wcześniej – dokładnie na 5 dni przed narodzinami Detlefa Schrempfa.
W tym miejscu ostrzeżenie: cofamy się do czarno-białej ery koszykówki.
(w tle odgłosy niezadowolenia i nerwowe klikanie lub „mizianie ekranu” w celu opuszczenia strony)
Eee, będzie nudno? Dlaczego? Tylko dlatego, że Tom Meschery w dzisiejszych czasach nigdy nie znalazłby się w składzie drużyny NBA? Dajmy spokój. To w końcu All-Star Weekend.
W swoich czasach Meschery jako pierwszy „wykonałby wyrok” na boisku w Twoim imieniu (bo było to wręcz mile widziane), a po wszystkim poszedłby z Tobą na drinka do najbliższego baru i jeszcze napisał wiersz o całym zajściu. Żadne tam „pitu pitu” w stylu Whiteside vs. Valanciunas sprzed kilku dni, tylko klasyczne „buła, łokieć”. Poza tym to pierwszy Warrior, którego numer został zastrzeżony. Nie bez powodu.
Odpalamy zatem dla klimatu „California Dreamin” The Mamas & The Papas i czytamy!
Na postać Toma Meschery’ego natknąłem się dość przypadkowo. Wcześniej „przewijał się” jedynie podczas wielokrotnego studiowania biografii jego wybitnych kolegów z Warriors – Ricka Barry’ego czy Wilta Chamberlaina. Z tym drugim Meschery długo żył zresztą w bardzo przyjaznych stosunkach – również po tym, jak obaj zakończyli swoje zawodowe kariery. Stąd spoiler: będzie też trochę ciekawostek o samozwańczym królu wśród największych ogierów w dziejach NBA.
Początkowo wpis miał być o Knicks z sezonu 1962/63. Oczywiście chodziło o nawiązanie do tego ultra small ballu Houston Rockets i przybliżenie historii pierwszego zespołu, który regularnie rozpoczynał mecze piątką graczy wzrostem pasujących bardziej do rozgrywek ligi uczelnianej. Szybko przekonałem się jednak, że za bardzo nie ma o czym pisać.
Tamci Knicks, którzy 31 stycznia ’63 wyszli w przegranym meczu przeciwko Chicago Zephyrs w składzie, w którym próżno było szukać jakiegoś dwumetrowca, byli ligowym pośmiewiskiem (brzmi znajomo?). Przez cały sezon wygrali tylko 21 razy, ponosząc w sumie 59 porażek, co dawało im mało zaszczytne, ostatnie miejsce w tabeli.
Zephyrs to też nie byli zresztą jacyś kozacy. Ich bilans był niewiele lepszy i wyniósł wtedy 25-55. W „Wiaterkach” grał zresztą wtedy posiadacz być może najbardziej klawego nazwiska w historii zawodowej koszykówki – sam Barney Cable.
Small ball w latach 60., z racji braku linii rzutów za 3 punkty i gry skoncentrowanej wokół kosza, nie miał większych szans na powodzenie. Dla takiego Wilta Chamberlaina oznaczało to kolejny łatwiutki dzień w pracy.
Knicks nie mieli wówczas po prostu innego wyjścia. Byli w sytuacji kryzysowej. Kontuzje oraz brak brak wielkich graczy – dosłownie i w przenośni – sprawiły że ich pierwsza piątka wyglądała jak wyglądała. Taka tam banda rosłych licealistów.
Tego styczniowego wieczoru nawet niejaki Charlie Hardnett z Zephyrs, który miał w „w papierach” oficjalnie 203 cm wzrostu i w NBA spędził łącznie ledwie 3 sezony, zebrał z tablic przeciwko nowojorczykom aż 22 piłki.
Tyle więc wyszło z planów napisania czegoś ciekawego o Knicks… W tej sytuacji nie pozostało mi nic innego, jak przenieść się myślami na zachodnie wybrzeże, do malowniczego San Francisco.
Podczas gdy Wilt Chamberlain zaliczał kolejne miłosne podboje na czele z ówczesną gwiazdą Hollywood, Kim Novak i jedyny raz w karierze kończył sezon bez awansu do playoffs (co jest jednak dość kompromitującym faktem w jego bardzo bogatej karierze), w składzie San Francisco Warriors coraz jaśniej zaczynała błyszczeć gwiazda lokalnego bohatera, Toma Meschery’ego.
Chociaż wszystkim fanom w Bay Area był on dobrze znany ze swoich wcześniejszych osiągnięć, jeszcze jako obiecujący talent z liceum Lowell we „Frisco”, korzenie naszego bohatera sięgają znacznie dalej niż północnej Kalifornii. W rzeczywistości skrzydłowy Warriors urodził się w odległym Harbin – obecnie stolicy chińskiej prowincji Heilongjiang – i wcale nie jako Tom Meschery, a Tomislav Nikolayevich Meshcheryakov.
Jego rodzice uciekli z Rosji krótko po rewolucji październikowej w 1917 r. Ojciec był oficerem w armii Aleksandra Kołczaka natomiast matka córką wojskowego u generała Korniłowa, który brał udział w nieudanym zamachu stanu przeciwko premierowi Kiereńskiemu. Była również kuzynką Lwa Tołjstoja – jednego z najwybitniejszych rosyjskich pisarzy. Zamiłowanie do literatury odnalazł zresztą w sobie także sam Tomislav, ale miało to miejsce długo po tym, jak wychowywał się w obozie dla internowanych nieopodal Tokio. Przyszły gracz Warriors spędził w nim pierwsze lata swojego życia, krótko po wydostaniu się z Chin.
Z tamtego okresu nie zachował zbyt wielu dobrych wspomnień. Wychowywał się jedynie pod okiem matki i w towarzystwie niewiele młodszej siostry. Wokół tylko syf i zgliszcza – najogólniej mówiąc, spartańskie warunki do życia.
W tym czasie jego ojciec – Nikołaj Meshcheryakov – dwoił się i troił po drugiej stronie Pacyfiku, aby sprowadzić bliskich do siebie. W końcu się udało i mniej więcej w połowie lat 40. cała czwórka zadomowiła się w San Francisco. Dopiero wtedy zmienili nazwisko z Meshcheryakov na Meschery.
„Fakt, że pierwsze lata życia spędziłem w obozie sprawił, że właściwie od zawsze żyłem ze świadomością, że niczego nie można być pewnym. W koszykówce objawiało się to tym, że co sezon bałem się utraty pracy, co tylko motywowało mnie do jeszcze cięższych treningów”.
Mały Tomislav, a właściwie już oficjalnie Tom, od początku miał spore problemy z adaptacją do zupełnie nowych warunków. Minęło trochę czasu zanim rozpoczął naukę w szkole. Główną przeszkodą była po prostu bardzo słaba znajomość języka angielskiego. To oraz fakt, że pochodził z – delikatnie mówiąc – nielubianego Związku Radzieckiego tylko pogłębiało jego izolację. Kiedy już w końcu poszedł do szkoły ciężko mu było o nawiązanie bliższych relacji z rówieśnikami. Regularnie wyzywany od „komuchów” bardzo często reagował agresją.
„Nienawidziłem swojego pochodzenia. Pamiętam jak po pierwszym dniu w podstawówce wróciłem do domu zalany łzami, ponieważ wszystkie dzieciaki mi dokuczały. Miałem bardzo twardy akcent i generalnie słabo mówiłem po angielsku”.
W końcu z biegiem lat, wraz z rozwojem słownictwa i uzyskaniem obywatelstwa, jego kontakty z innymi uczniami uległy znaczącej poprawie. Jednak to, co pozwoliło mu wyróżnić się na tle innych nie miało wcale nic wspólnego ze zdolnościami lingwistycznymi. Nastoletni Meschery imponował wzrostem i niemal od samego początku wykazywał spore talenty sportowe. Wybór padł na koszykówkę, a fakt, że w San Francisco raczej nikt nie narzekał na brak słonecznych dni, sprawiał że można w nią było grać praktycznie przez cały rok na świeżym (jeszcze nie tak smogowym jak obecnie) powietrzu.
Dalsza historia Meschery’ego jest już dużo mniej dramatyczna. To właściwy kolejny klasyk życiorysu amerykańskiego sportowca. Po udanej karierze w lidze szkolnej w barwach liceum Lowell Meschery otrzymał szereg ofert stypendialnych. Wybrał ofertę z uczelni Saint Mary’s, gdzie również był wiodącą postacią. Oprócz sukcesów na koszykarskim parkiecie (w 1959 r. poprowadził swój zespół do Elite 8 w turnieju o mistrzostwo NCAA) realizował się również pod względem intelektualnym i uzyskał tytuł licencjata historii sztuki.
Meschery był znany ze swojej twardej i nieustępliwej gry, ale trenerzy podziwiali także jego przyzwoity rzut i solidną defensywę. Mimo to Meschery długo nie był pewny, czy w ogóle będzie miał kiedykolwiek szansę zagrać w koszykówkę na zawodowym poziomie. Wszystko przez ówczesny rozkład drużyn NBA, który koncentrował się głównie na wschodnim wybrzeżu. Występujący na przeciwnym krańcu kraju gracze uczelni Saint Mary’s byli więc niejako „poza radarem”. W tamtych czasach ligowi skauci w poszukiwaniu talentów (również z powodów ekonomicznych) skupiali się głównie na „swoim podwórku”, o ile oczywiście nie mieli do czynienia z kimś pokroju Billa Russella – absolwenta uniwersytetu w San Francisco.
Przełom w życiu Meschery’ego nastąpił już po skończeniu uczelni podczas turnieju w ramach rozgrywek AAU w Denver. To właśnie wtedy zwrócił na siebie uwagę Eddie’ego Goldberga, ówczesnego generalnego menadżera Philadelphia Warriors. Wkrótce Goldberg pojawił się z ofertą kontraktu. Meschery tak wspominał ich wspólne spotkanie:
„Dotarliśmy później na turniej do Kansas City. Eddie Goldberg po prostu wpadł do pokoju, wykopał za drzwi mojego współlokatora, po czym usiedliśmy do rozmowy. Przedstawił mi swoją ofertę, a ja z miejsca ją zaakceptowałem. Bez żadnego agenta i dalszych negocjacji”.
Zupełnie inne czasy i inne standardy. Tak oto Tom Meschery został oficjalnie wybrany jako siódmy w drafcie w 1961 r. przez Philadelphię Warriors.
Meschery szybko wkomponował się w ówczesne realia NBA, gdzie twarda gra była na porządku dziennym. Już jako debiutant przewodził w lidze pod względem największej liczby przewinień. Sędziowie często karali go również za wygłaszane po rosyjsku inwektywy, przez co wkrótce przylgnął do niego pseudonim „Mad Russian”.
Jednak poza parkietem Meschery był zupełnym przeciwieństwem swojego koszykarskiego alter ego. Sam przyznawał, że sportowa rywalizacja wywoływała w nim wewnętrzny podział, dokładnie jak u znanego ze świata literatury Dr. Jekylla i Mr. Hyde’a.
Podczas gdy większość graczy z tamtego okresu zarywała noce na imprezach i partyjkach w pokera, Tom Meschery preferował wręcz nałogowe czytanie książek, przede wszystkim rozmaitych tomów wierszy. Uwielbiał dzieła Anny Achmatowej czy Osipa Mandelsztama. Jeśli zaś chodzi o pokera, wyjątek czynił jedynie wtedy, kiedy do gry włączał się sam Wilt.
„Grałem w karty wyłącznie przeciwko niemu, ponieważ był fatalnym pokerzystą. To były dla mnie łatwe pieniądze”.
Na parkiecie gra przeciwko Chamberlainowi to była już oczywiście zupełnie inna historia. To właśnie na debiutancki sezon Meschery’ego przypadał rekordowy rok Wilta, zakończony średnią ponad 50 punktów na mecz, wliczając w to rzecz jasna pamiętną „setkę” przeciwko Knicks.
Mimo dominacji Chamberlaina pod względem indywidualnych statystyk, nie można jednak zapomnieć, że i Tom Meschery odgrywał ważną rolę w Warriors. Nie chodzi tylko o przyzwoite średnie 12 punktów i 9 zbiórek w sezonie zasadniczym, ale także bardzo dobrą grę w playoffs (w 12 meczach zdobywał przeciętnie ponad 20 punktów oraz 11 zbiórek).
W zaciętych finałach Wschodu przeciwko Celtics pierwszoroczniak z Saint Mary’s miał swoje świetne momenty. W szóstym meczu zanotował 27 punktów, 19 zbiórek i 5 asyst, a w siódmym (przegranym w Boston Garden ledwie 107:109) był najlepszym strzelcem zespołu z 32 punktami. I tak jak Wilt miał swoją osobistą rywalizację z Billem Russellem, tak Meschery rozpoczynał wówczas własną mini-batalię z Tommym Heinsohnem. Co ciekawe, później obaj zaprzyjaźnili się poza parkietem, głównie za sprawą wspólnego zamiłowania do sztuki.
Jednak nie z każdym „Celtem” było Meschery’emu tak po drodze. Miał on też wspólnego wroga z Chamberlainem w postaci Clyde’a Lovellette’a, który swoje ostatnie 2 lata w lidze spędził właśnie w Bostonie, a wcześniej był kilkukrotnym All-Starem w barwach jeszcze Minneapolis Lakers i St. Louis Hawks.
„To był kawał skurwysyna. Zawsze grał nieczysto. Naprawdę go nie lubiłem”.
Meschery z pewnością odczuł pewną satysfakcję, kiedy podczas finałów NBA już w 1964 r. Lovellette wybrał sobie najgorszy cel z możliwych do popełniania ostrych fauli – Wilta Chamberlaina. Jak się okazało, nie mógł popełnić większego błędu. Był to właściwie jedyny moment, kiedy „Bombaata” kompletnie stracił panowanie nad sobą. Tę sytuację dość szczegółowo przedstawił Robert Cherry w swojej książce „Wilt: Larger than life”.
Nie do końca wiadomo skąd wzięła się niechęć Lovellette’a do Chamberlaina – ostatecznie obaj grali na uczelni Kansas, choć w zupełnie innych latach. Faktem jednak jest, że jeszcze w swoim debiutanckim sezonie Wilt otrzymał od niego w jednym ze spotkań na tyle silny cios łokciem, że stracił dwa przednie zęby. Z pomocą dentysty udało się później naprawić uzębienie, ale jednak rana była na tyle niefortunna, że regularnie dochodziło do infekcji.
Dość niespodziewana okazja do rewanżu nadarzyła się w drugim meczu finałów, łatwo wygranym zresztą przez Celtics 124:101. W ostatnich minutach, przy właściwie rozstrzygniętym wyniku, Lovellette co chwila prowokował Chamberlaina kolejnymi uderzeniami i popchnięciami pod koszem. W końcu Wilt nie wytrzymał, odwrócił się w stronę rezerwowego centra Celtics i kiedy zobaczył, że ten trzyma uniesioną gardę, po prostu dokonał samosądu. Uderzył Lovellette’a w szczękę na tyle mocno, że ten wylądował w pierwszym rzędzie trybun i stracił na krótko przytomność. Pamiętajmy jednak, że w tamtych, specyficznych dla NBA czasach nie było to naprawdę nic wielkiego.
„Lovellette padł niczym byk pokonany podczas corridy” – wspominał tamto zdarzenie Meschery.
Z racji, że mecz był wyjątkowo jednostronnym widowiskiem, nazajutrz media opisywały w dużej mierze właśnie ten niesportowy incydent. Z racji, że tego typu „atrakcje” były jeszcze na porządku dziennym, Chamberlaina nie spotkała za to żadna poważniejsza kara, o zawieszeniu na kolejne spotkanie nie mówiąc.
Sam Meschery także nie stronił od fizycznych i niesportowych rozwiązań. Elgin Baylor żartował nawet kiedyś, że dawne mecze przeciwko Warriors i Lakers na dobre rozpoczynały się dopiero wtedy, kiedy sędziowie musieli rozdzielać Meschery’ego i jego regularnego „sparing partnera”, Rudy’ego LaRusso.
Przy czym nie wolno zapominać, że Meschery naprawdę potrafił grać. Po udanym sezonie debiutanckim i świetnych playoffs zwłaszcza przeciwko Celtics, krewki skrzydłowy Warriors na dobre nabrał wiatru w żagle, po tym jak klub zmienił siedzibę z Philadelphii na jego rodzinne San Francisco latem 1962 r. To właśnie od tego momentu jego kariera nabrała rozpędu.
Jako ulubieniec miejscowych fanów w swoim drugim sezonie dostąpił zaszczytu występu w All-Star Game, który w 1963 r. odbywał się w Los Angeles. Nie brakuje zresztą opinii, że był to jeden z ciekawszych Meczów Gwiazd tamtego okresu. Warto przeczytać. W tamtym sezonie Meschery zdobywał średnio solidne 16 punktów i blisko 10 zbiórek.
W późniejszych latach, jego rola w ataku nieco się zmniejszyła – w dużej mierze przez nowe nabytki z draftów w postaci Nate’a Thurmonda czy Ricka Barry’ego. Meschery nie miał z tym jednak problemu i mimo pozornego regresu pozostawał ważnym elementem zespołu. Dość powiedzieć, że to właśnie on stał się pierwszym graczem w dziejach Warriors, na którego cześć zastrzeżono numer na koszulce. Co ciekawe, stało się to jeszcze w 1967 r., kiedy Meschery był wciąż czynnym graczem NBA. Była to swoista rekompensata i „prezent na pożegnanie”. Tom Meschery musiał wówczas odejść z San Francisco do nowo powstałych Seattle Supersonics w ramach tzw. expansion draft.
W Sonics wcale nie zwolnił tempa – zaliczył w nich nawet swoje jedyne dwa sezony w karierze ze średnią double-double. Karierę zakończył po sezonie 1970/71, po czym na dobre poświęcił się swojej ukochanej poezji, która była również bardzo istotna w życiu jego ojca. Wcale nie uważał zresztą tego, za coś, co byłoby sprzeczne z wizerunkiem twardziela, jaki wykreował sobie na koszykarskich parkietach.
„Mój ojciec był wielkim facetem. Miał w granicach 190 cm i był silny jak niedźwiedź, ale kiedy czytał wiersze i płakał przy tym ze wzruszenia, nigdy nie odważyłbym się powiedzieć mu, że to niemęskie”.
Meschery osiadł zresztą na jakiś czas w Seattle i pomagał później w utworzeniu lokalnej ligi dla młodzieży z trudnych środowisk. Ostatecznie na przestrzeni lat „Jet City” dało się poznać jako ważne miejsce na mapie, jeśli chodzi o koszykarskie talenty. To w końcu tam swoje pierwsze kroki stawiali choćby Jason Terry, Jamal Crawford czy Nate Robinson.
Meschery bardzo chciał, aby w inauguracji rozgrywek uczestniczyła jakaś była gwiazda NBA z prawdziwego zdarzenia. Spróbował najpierw z Billem Russellem, który również na stare lata zamieszkał w Seattle i był nawet trenerem Sonics przez cztery sezony. Russell wyszedł jednak z założenia, że nie ma nic za darmo i za ewentualny udział w bądź co bądź dość szczytnej akcji, zażądał pieniędzy. Rozczarowany Meschery nie miał odwagi prosić władz miasta o kolejne dofinansowanie, wobec czego wykręcił numer do swojego starego znajomego i zresztą głównego rywala Russa – Wilta Chamberlaina. I choć ten również uchodził generalnie za strasznego dusigrosza, bez większego namysłu zgodził się pomóc dawnemu przyjacielowi z Warriors. Nie wziął ani centa za udział w otwarciu rozgrywek, a trasę na linii LA – Seattle pokonał motocyklem i to na własny koszt.
Zresztą najlepszym dowodem na świetne relacje między Mescherym, a Chamberlainem niech będzie fakt, że Wilt jako jedyny zawsze zwracał się do kolegi per „Tommy”. Ogólnie Meschery wprost nienawidził zdrobnienia swojego imienia, ale dla Wilta czynił wyjątek – ostatecznie wszyscy byli znacznie mniejsi od niego, więc stosowanie zdrobnień było w tym przypadku w pełni uzasadnione.
Mając na uwadze dość zażyłe relacje między nimi, dość ciekawą anegdotą jest ta, że również między Mescherym i Chamberlainem prawie doszło kiedyś do bójki. W tym przypadku „prawie” czyni jednak zasadniczą różnicę. Skończyło się na tym, że Wilt po prostu złapał swojego kolegę za głowę i trzymał go na dystans, podczas gdy ten wymierzał całą serię ciosów, które trafiały wyłącznie powietrze… Nazajutrz w magazynie „Sports Illustrated” opisywano tę scenę jako „żywcem wyjętą z komiksu”, a koledzy Meschery’ego jeszcze długo żartowali z niego z tego powodu.
Przebywając na sportowej emeryturze w Seattle, miał też okazję poznać Marka Stranda – znanego kanadyjskiego poetę i pisarza. To właśnie on nakłonił Meschery’ego do spróbowania swych sił w pisaniu utworów. Z powodzeniem. Przez lata wydał kilka własnych tomików i stworzył setki wierszy. Jeden z nich, bardzo osobisty, ofiarował siostrze Wilta Chamberlaina po jego śmierci w październiku 1999 r.

Po nieudanych epizodach trenerskich – najpierw jako główny szkoleniowiec Carolina Cougars w ABA, a potem asystent w Portland Trail Blazers – odnalazł w sobie nowe powołanie. Najpierw ukończył studia magisterskie na uniwersytecie w Iowa, a później niezbędne kursy na uczelni w Nevadzie i podjął pracę jako pedagog. Człowiek, który przybywając do Ameryki ledwo mówił po angielsku, teraz mógł oficjalnie nauczać tego przedmiotu i stał się prawdziwym specem od literatury. Jak sam mówił, ta praca dawała mu sporo satysfakcji.
Jako pasjonat pracował zresztą nie tylko w amerykańskich liceach – w Reno w Nevadzie był nauczycielem w jednej ze szkół jeszcze do 2005 r. Kiedyś spędził też sześć miesięcy na misji w Afryce, gdzie nauczał kongijskie dzieci. Oprócz tego prowadził również księgarnię i naturalnie nie przestawał pisać.
Dziś jest uznanym autorem. Poza wierszami, napisał także kilka powieści, a nawet – idąc trochę z duchem czasu – prowadził własnego bloga. To całkiem imponujący dorobek jak na kogoś, kto krótko po przylocie do Stanów nie miał w ogóle ochoty chodzić do szkoły. Tak oto Tom Meschery stał się kolejnym żywym przykładem na to, że amerykański sen może się spełnić.
Dyskusja 6G
Komentarze 0
Masz coś do dodania? Wskakuj do rozmowy.
Jeszcze nikt nie skomentował tego tekstu. Rozpocznij dyskusję.